مقاله ها

سالهای نخست زندگی، فرصت طلایی برای مداخله زودرس در اختلالات تکاملی مغز است

سالهای نخست زندگی، فرصت طلایی برای مداخله زودرس در اختلالات تکاملی مغز است 

دکتر فرح اشرف‌زاده، فوق‌تخصص مغز و اعصاب کودکان و استاد دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با تأکید بر اهمیت تشخیص زودهنگام اختلالات تکاملی مغز در کودکان گفت: دو سال و نیم نخست زندگی، دوره‌ای بسیار مهم برای رشد و شکل‌گیری مغز است و شناسایی و مداخله به‌موقع در این دوره می‌تواند به بهبود بسیاری از اختلالات تکاملی کمک کند.

دکتر اشرف‌زاده اظهار کرد: در پنج سال نخست زندگی، آنچه باید مد نظر قرار گیرد روند تکامل اوست. ارزیابی هوش با تست‌های IQ در سنین زیر پنج سال کاربرد معمول نداشته و قابل اطمینان نیست، وی افزود: در این سنین برای بررسی وضعیت تکاملی کودک از تست‌های تکاملی استفاده می‌شود. تست‌های مختلفی در این زمینه وجود دارد و در ایران نیز تست‌های استانداردی مانند ASQ در مراکز بهداشت و مطب‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

این فوق تخصص مغز و اعصاب کودکان ادامه داد: ارزیابی‌های تکاملی باید در کنار پایش رشد کودک، به صورت منظم انجام شود. تا کودکانی که در روند تکامل دچار مشکل هستند، در سنین پایین شناسایی و برای بررسی و مداخله تخصصی ارجاع شوند.

 

دو سال و نیم نخست زندگی؛ زمان طلایی رشد مغز هستند

دکتراشرف‌زاده با اشاره به رشد قابل توجه مغز پس از تولد گفت: مغز انسان هنگام تولد یک سوم وزن مغز فرد بالغ را دارد و در طی دو سال اول عمر، فرایندهای مهمی مانند افزایش سیناپس‌ها و دندریتها و میلین‌سازی ادامه پیدا می‌کند به گونه ای در پایان سال دوم زندگی وزن مغز کودک۸۴ درصد وزن مغز یک فرد بالغ را بدست میاورد.

این دوران فرصت بسیار مهمی برای استفاده از قدرت پلاستیسیته یا انعطاف‌پذیری مغز را فراهم میاورد روند تکامل در جهار حیطه پیگیری می‌شود: حرکات درشت، حرکات ظریف، گفتار و اجتماعی بودن

اگر کودکی در یکی از ابعاد تکامل با مشکل مواجه باشد، تاخیر تکاملی تلقی می‌شود و اگر در دو حیطه تاخیر داشته باشد تاخیر تکاملی گلوبال نامیده میشود که باید کودک را برای ثبت صحت این تشخیص برای انجام تست بی-لی به مرکز جامع تکامل ارجاع داد. در انجا با تست دقیق تر BayLey صحت این امر را تایید می‌کنند و کودک برای تشخیص علت به فوق اعصاب ارجاع می‌شود.

وی ادامه داد: در این مرحله چنانچه تاخیر در گفتار داشته باشد بررسی از نظر اختلال بادگیری صورت می‌پذیرد. اگر مشکل در راه رفتن و یا غیرقرینگی در اندامها داشته باشد فلج مغزی و اگر مسئله در اجتماعی بودن و گفتار باشد بررسی از نظر اوتیسم شروع می‌شود. مداخلات می‌تواند متناسب با شرایط کودک شامل کاردرمانی حسی، کاردرمانی جسمی و گفتاردرمانی باشد و در کنار آن، اصلاح سبک زندگی کودک نیز اهمیت زیادی دارد.

 

وی با تأکید بر ضرورت کاهش استفاده کودکان از تلویزیون و تلفن همراه افزود: بازی کردن با کودک، کتاب داستان خواندن و استفاده صحیح از اسباب‌بازی‌ها و امکانات محیطی می‌تواند در تقویت روند تکامل کودک مؤثر باشد.